Efeler'de Kentsel Dönüşüm Projelerinde Derin Kazı İksası

Aydın Palplanş · 28 Ekim 2026

Aydın'ın merkez ilçesi Efeler, son yıllarda kentsel dönüşümün yoğun yaşandığı yerlerden biri. Eski yapıların yerini yeni, depreme dayanıklı binalar alıyor; bu binaların çoğu da otopark, sığınak ya da depo ihtiyacı nedeniyle bir veya birkaç bodrum kat içeriyor. Ancak merkezde parseller dar, binalar bitişik nizam ve yollar trafikli. Bu koşullarda bodrum kazısı, iyi planlanmış bir iksa olmadan yapılamaz. Bu yazıda Efeler'deki kentsel dönüşüm projelerinde derin kazı iksasını ve palplanşın bu işteki yerini ele alıyoruz.

Kentsel dönüşümde kazının zorlukları

Efeler'de bir dönüşüm projesinde kazıya başlamadan önce karşılaşılan durum çoğu zaman şöyledir: parselin iki ya da üç tarafında komşu binalar, bir tarafında ise yol ve altındaki altyapı hatları bulunur. Komşu binaların bazıları eski ve sığ temellidir. Şev açmak için yer yoktur; kazı sınırı parsel sınırına çok yakındır.

Bu tabloya zemin koşulları da eklenir. Efeler'in ova kesimine yakın bölümlerinde zemin etüdüne göre alüvyon katmanlar ve sığ yeraltı suyu görülebilir. Dolayısıyla iksa sistemi yalnızca toprağı değil, bazı parsellerde suyu da tutmak zorundadır.

• Komşu yapılarda oturma ve çatlak riski
• Yol altındaki su, kanalizasyon ve enerji hatlarının korunması
• Sınırlı şantiye alanı ve makine manevrası
• Gürültü ve titreşim hassasiyeti
• Bazı bölgelerde yüksek yeraltı suyu

Hangi iksa sistemi?

Derin kazılarda kullanılan başlıca iksa sistemleri fore kazıklı perdeler, ankrajlı perdeler, berlin tipi iksalar ve palplanş perdelerdir. Hangisinin seçileceği; kazı derinliği, zemin ve su koşulları, komşu yapıların durumu ve maliyet dengesine göre iksa projesinde belirlenir. Palplanş şu durumlarda özellikle avantajlıdır:

1. Yeraltı suyu varsa: kilitli palplanşlar suyu büyük ölçüde tutar.
2. Hız önemliyse: palplanş, beton prizi beklemeden hemen çalışmaya başlar.
3. Geçici iksa yeterliyse: bodrum perdeleri tamamlandıktan sonra palplanşlar sökülür ve sahadan kaldırılır.
4. Zemin uygunsa: kum, silt ve kil ağırlıklı alüvyon zeminlerde vibrasyonla çakım verimlidir.

Sert kaya ya da iri bloklu dolgularda palplanş çakımı zorlaşabilir; bu durumda başka sistemler ya da ön delgi gibi yardımcı yöntemler gündeme gelir.

Komşu yapıları korumak

Titreşim

Vibrasyonlu çakım, zemine belli bir titreşim iletir. Efeler gibi yoğun dokulu bir merkezde bu titreşim komşu yapılarda rahatsızlık, hassas yapılarda ise hasar riskine yol açabilir. Bu riski azaltmak için:

• Uygun frekanslı vibrasyonlu çekiç tercih edilir,
• çakım sırası ve hızı komşu yapıya mesafeye göre ayarlanır,
• gerekirse çakım sırasında titreşim ölçümü yapılır.

Ön tespit

Kazı öncesinde komşu yapıların mevcut durumunun fotoğraf ve tutanakla kayıt altına alınması hem mal sahiplerini hem de yükleniciyi korur. Var olan çatlakların önceden belgelenmesi, ileride oluşabilecek anlaşmazlıkları büyük ölçüde önler.

Yer değiştirme kontrolü

Kazı derinleştikçe perdenin üst kısmında yer değiştirmeler artar. Bunu sınırlamak için perde bir kuşak kirişi ile iç desteklere ya da ankrajlara bağlanır. Dar parsellerde komşu parsele ankraj yapmak çoğu zaman mümkün olmadığı için iç destekli (strutlu) sistemler sık tercih edilir. Kazı süresince perde üstünde ve komşu yapılarda basit ölçümlerle hareket takibi yapılması önerilir.

Uygulama sırası

Efeler'deki tipik bir dönüşüm projesinde palplanş iksa şu sırayla ilerler:

1. Yıkım sonrası parselin temizlenmesi ve aplikasyon
2. Kılavuz çerçevenin kurulması ve palplanş çakımı
3. Birinci kademe kazı ve kuşak kirişi ile desteklerin yerleştirilmesi
4. Proje derinliğine kadar kademeli kazı
5. Temel ve bodrum perdelerinin inşası
6. Desteklerin kontrollü sökülmesi ve dolgunun yapılması
7. Palplanşların vibrasyonla sökülmesi

Palplanşlar, bodrum perdeleri ve döşemeler yeterli dayanıma ulaşmadan sökülmemelidir. Erken söküm, perde arkasındaki zeminde boşluk ve oturmaya yol açabilir.

Deprem ve dönüşüm

Kentsel dönüşümün temel amacı, yapı stokunu depreme karşı daha güvenli hale getirmektir. Aydın, Büyük Menderes grabeni gibi aktif tektonik yapıların bulunduğu bir bölgede yer aldığı için bu amaç ayrıca önem taşır. İksa sistemleri genellikle geçici yapılardır, ancak kazının açık kaldığı süre boyunca güvenli olmaları gerekir. Bu konuyu deprem bölgesinde iksa tasarımı yazımızda daha ayrıntılı ele aldık.

Yol kenarındaki parsellerde altyapı ve trafik

Efeler'deki dönüşüm parsellerinin çoğu, en az bir cephesiyle trafiğe açık bir yola bakar. Yol altında içme suyu, kanalizasyon, doğalgaz, elektrik ve haberleşme hatları bulunabilir. Bu hatların konumunu çakımdan önce ilgili kurumların verileriyle netleştirmek, hem hat hasarını hem de iş kazalarını önlemenin ilk adımıdır.

Yol tarafındaki perde, aynı zamanda yoldan gelen trafik yükünü de taşır. İksa projesinde bu ek yük dikkate alınır; uygulamada ise kazı kenarına yakın ağır araç park etmemesi, malzeme istifinin perdeden yeterli uzaklıkta yapılması gibi önlemlerle sürşarj kontrol altında tutulur. Kazı süresince yaya ve araç güvenliği için kazı çevresinin uygun şekilde kapatılması ve işaretlenmesi de gerekir.

Malzeme ve makine lojistiği de merkezdeki işlerin önemli bir parçasıdır. Uzun palplanşların sahaya getirilmesi ve indirilmesi, trafik yoğunluğunun az olduğu saatlere planlanır. Dar sokaklarda ekskavatöre takılan vibro çakıcılar, büyük vinç kurulumuna gerek bırakmadan işi yürütmeyi kolaylaştırır. Bu ayrıntılar, Aydın iksa projelerinde işin komşular ve kent yaşamı üzerindeki etkisini azaltmaya yardımcı olur.

Sonuç

Efeler'de kentsel dönüşüm projelerinin bodrum kazıları, dar parseller, komşu yapılar ve yer yer yüksek yeraltı suyu nedeniyle dikkatli bir iksa planı gerektirir. Palplanş, uygun zeminlerde hızlı, su tutucu ve geri kazanılabilir bir çözüm sunar. Projeniz için derin kazı iksası hizmetimizi inceleyebilir, keşif talebiniz için bize ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular